O‘zbekiston Markaziy banki 2026-yilning dastlabki to‘rt oyida oltin zaxiralarini faol boshqarishda davom etdi. Jahon oltin kengashi (World Gold Council, WGC) ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakat aprel oyida 1 tonna oltin sotgan bo‘lsa-da, yil boshidan buyon sof hisobda 24 tonna oltin xarid qilib, dunyodagi eng yirik markaziy bank xaridorlari orasida ikkinchi o‘rinni egallab turibdi.
WGC hisobotida qayd etilishicha, mart oyida kuzatilgan 30 tonnalik sof sotuvlardan so‘ng, aprel oyida dunyo markaziy banklari yana xarid tomoniga o‘tdi. Oy davomida markaziy banklar jami 19 tonna oltin sotib oldi. Bu esa markaziy banklar tomonidan oltinga bo‘lgan strategik talab saqlanib qolayotganini ko‘rsatadi.
Jahon oltin kengashi hisob-kitoblariga ko‘ra, O‘zbekistonning oltin zaxiralari 414 tonna atrofida bo‘lib, bu mamlakat xalqaro zaxiralarining qariyb 88 foizini tashkil etadi. Mazkur ko‘rsatkich O‘zbekistonni oltinning xalqaro rezervlardagi ulushi bo‘yicha dunyoning yetakchi davlatlari qatoriga kiritadi.
Aprel oyida amalga oshirilgan 1 tonnalik sotuvga qaramay, yil boshidan buyon 24 tonnalik sof xarid mamlakatning oltin zaxiralarini uzoq muddatli strategik aktiv sifatida ko‘rayotganini anglatadi.
Hisobotga ko‘ra, aprel oyining eng yirik xaridori Polsha Milliy banki bo‘ldi. Bank bir oyda yana 14 tonna oltin sotib olib, umumiy zaxiralarini 595 tonnaga yetkazdi. Natijada Polshaning yil boshidan buyon jami oltin xaridlari 45 tonnani tashkil etdi.
Shu tariqa, sof oltin xaridlari bo‘yicha Polsha birinchi, O‘zbekiston esa ikkinchi o‘rinda qayd etildi.
Xitoy Xalq banki aprel oyida zaxiralariga yana 8 tonna oltin qo‘shdi. Natijada mamlakatning rasmiy oltin zaxiralari 2 322 tonnaga yetdi. Xitoy ketma-ket 18 oy davomida oltin xarid qilib kelmoqda.
Shuningdek, Chexiya Milliy banki aprel oyida 3 tonna oltin sotib olib, zaxiralarini 79 tonnaga yetkazdi. Aksincha, Rossiya Markaziy banki aprel oyida 6 tonna oltin sotib, ketma-ket to‘rtinchi oy sof sotuvchi sifatida qayd etildi.
O‘zbekiston aprel oyida 2025-yil sentyabridan buyon ilk bor oltin eksportini qayta yo‘lga qo‘ydi. Oy davomida qimmatbaho metall eksporti 1,5 milliard dollarni tashkil etdi. Shu bilan mamlakat oltin eksportidagi qariyb olti oylik tanaffus yakunlandi.
Buning natijasida oltin eksporti tashqi savdo ko‘rsatkichlarini qo‘llab-quvvatlovchi asosiy omillardan biriga aylandi.
Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, 1-iyun holatiga O‘zbekistonning rasmiy oltin-valyuta zaxiralari 70,58 milliard dollarni tashkil etdi. Bu avvalgi oyga nisbatan 307,3 million dollarga kamdir.
Zaxiralardagi oltinning qiymati 61,59 milliard dollardan 61,44 milliard dollargacha pasaydi. Bunga jahon bozorida oltin narxining bir oy davomida 4 625,8 dollardan 4 516,9 dollargacha tushgani sabab bo‘lgan.
Shu bilan birga, oltinning fizik hajmi aksincha oshib, 13,6 million troy unsiyaga yetdi. Bu esa narx pasaygan davrda ham Markaziy bank zaxiralarni hajm jihatdan kengaytirishda davom etganini anglatadi.
Aprel oyida oltin narxi tarixiy yuqori darajalarga yaqin savdolashgan bo‘lsa, may oyining ikkinchi yarmidan boshlab pasayish tendensiyasi kuchaydi. 25-iyun kuni bir troya unsiyasi narxi ilk bor 4 000 dollardan pastga tushdi.
Bozor tahlilchilariga ko‘ra, bunga bir necha omillar sabab bo‘ldi:
- AQSH Federal zaxira tizimining foiz stavkalari bo‘yicha qat’iy siyosati;
- inflyatsiya va iqtisodiy o‘sish prognozlarining yangilanishi;
- geosiyosiy keskinlikning nisbatan pasayishi;
- investorlarning xavfsiz aktivlarga bo‘lgan talabining susayishi.
Shunga qaramay, markaziy banklarning oltin xaridlari yuqori darajada saqlanib qolayotgani qimmatbaho metall uzoq muddatli strategik rezerv aktivi sifatidagi ahamiyatini yo‘qotmaganini ko‘rsatmoqda.
Oltin O‘zbekistonning eng muhim eksport mahsulotlaridan biri bo‘lib, mamlakatga valyuta tushumlarining katta qismini ta’minlaydi. Oltin eksportidan tushadigan daromadlar xalqaro zaxiralarni mustahkamlash, tashqi savdo balansini qo‘llab-quvvatlash hamda makroiqtisodiy barqarorlikni saqlashda muhim rol o‘ynaydi.
Shu sababli Markaziy bankning jahon narxlaridagi tebranishlarga qaramay oltin zaxiralarini faol boshqarishi va zarur paytda eksportni tiklashi O‘zbekistonning rezerv siyosatidagi muhim strategik yo‘nalishlardan biri bo‘lib qolmoqda.
