O‘zbekiston Markaziy banki yana bir bor asosiy stavkani o‘zgartirmaslikka qaror qildi. 29-aprel kuni qabul qilingan qarorga ko‘ra, stavka yillik 14 foiz darajasida saqlab qolindi. Rasmiy izohlar odatdagidek ehtiyotkor: inflatsiya pasaymoqda, ammo xavflar saqlanib qolgan. Biroq savol ochiq qolmoqda — bu qaror iqtisodiyot ehtiyojlariga qanchalik mos?
Inflatsiya pasaymoqda — lekin odamlar buni sezmayapti
Raqamlarga qaralsa, vaziyat ijobiydek: yillik inflatsiya 7,1 foizgacha tushgan. Inflyatsion kutilmalar ham kamaymoqda. Bu — Markaziy bank uchun yaxshi signal.
Ammo real hayotda boshqacha manzara kuzatilmoqda. Oziq-ovqat narxlari hanuz yuqori sur’atlarda oshmoqda. Aynan shu segment aholining kundalik xarajatlarida eng katta ulushni egallaydi. Natijada statistik pasayish aholining “his qilinadigan inflatsiyasi” bilan mos kelmayapti.
Demak, rasmiy inflatsiya pasaygani bilan, real xarajatlar bosimi saqlanib qolmoqda.
“Faqat bitta variant” — bu qanchalik sog‘lom yondashuv?
Markaziy bank raisi Temur Ishmetov yig‘ilishda faqat bitta variant — stavkani saqlab qolish masalasi ko‘rib chiqilganini aytdi.
Bu esa muhokama qanchalik keng va muvozanatli bo‘lganiga savol tug‘diradi. Odatda markaziy banklar bir nechta ssenariylarni ko‘rib chiqadi: pasaytirish, oshirish yoki o‘zgarishsiz qoldirish. Agar faqat bitta variant muhokama qilingan bo‘lsa, bu qaror oldindan shakllantirilganini anglatmaydimi?
Oziq-ovqat narxlari — tizimli muammo
Markaziy bank asosiy xavf sifatida oziq-ovqat narxlarini ko‘rsatmoqda. Ammo bu pul-kredit siyosati bilan to‘liq hal bo‘ladigan masala emas. Bu yerda logistika, importga bog‘liqlik, ichki ishlab chiqarish samaradorligi, bozor raqobati darajasi kabi chuqurroq omillar rol o‘ynaydi.
Foiz stavkasini yuqori darajada ushlab turish esa bu muammolarni hal qilmaydi. Aksincha, kreditlar qimmatlashib, ishlab chiqaruvchilar uchun bosimni kuchaytirishi mumkin.
Iqtisodiyot o‘smoqda — lekin bu xavf sifatida ko‘rilmoqda
2026 yil birinchi choragida iqtisodiy o‘sish 8,7 foizni tashkil etdi. Bu — juda yuqori ko‘rsatkich.
Ammo Markaziy bank buni ijobiy signal sifatida emas, balki inflatsion bosim manbai sifatida baholamoqda. Ya’ni, kuchli talab — narxlar oshishiga olib keladi degan yondashuv ustuvor.
Bu yondashuv qisman to‘g‘ri. Ammo savol shunda: iqtisodiy o‘sishni “sovutish” orqali inflatsiyani nazorat qilish qanchalik optimal?
Tashqi omillar — qulay bahona yoki real xavf?
Xalqaro valuta jamg‘armasi global o‘sish prognozlarini pasaytirdi va inflatsiya xavflari saqlanib qolayotganini bildirdi.
Albatta, bu muhim signal. Ammo tashqi xatarlar har doim mavjud bo‘ladi. Agar har safar global noaniqlik sabab ichki siyosat ehtiyotkorlik bilan “muzlatilsa”, bu iqtisodiy faollikni cheklab qo‘yishi mumkin.
Erkin kurs siyosati — to‘g‘ri, ammo og‘riqli
Markaziy bank valuta kursiga aralashmaslik siyosatini davom ettirmoqda. Erkin suzish rejimi — uzoq muddatda to‘g‘ri qaror.
Ammo qisqa muddatda bu:
- import narxlarini oshiradi
- oziq-ovqat inflatsiyasini kuchaytiradi
- aholining xarid qobiliyatiga bosim qiladi
Shunday ekan, bu siyosatning ijtimoiy oqibatlari yetarlicha hisobga olinayaptimi — bu ham ochiq savol.
Xulosa: ehtiyotkorlik yoki haddan tashqari konservatizm?
Markaziy bankning hozirgi pozitsiyasi ehtiyotkor ko‘rinadi. Ammo ayrim jihatlarda bu haddan tashqari konservativ yondashuvga o‘xshaydi.
- Inflatsiya pasaymoqda — lekin stavka o‘zgarmayapti
- Iqtisodiyot o‘smoqda — lekin bu xavf sifatida talqin qilinmoqda
- Asosiy muammo (oziq-ovqat narxlari) — monetar vositalar bilan hal qilib bo‘lmaydi
Natijada savol tug‘iladi: Markaziy bank vaziyatni boshqaryaptimi yoki undan ortda qolayaptimi?
Navbatdagi yig‘ilish 17-iyunga belgilangan. Asosiy savol o‘sha kungacha ochiq qoladi — regulyator siyosatini moslashtiradimi yoki ehtiyotkorlikni davom ettiradimi?
