Maosh qancha ko‘p bo‘lmasin, agar pul harakati nazorat qilinmasa, daromad ham sezilmay ketadi. Mutaxassislar moliyaviy barqarorlikka erishish uchun har bir xarajatni rejalashtirish muhimligini ta’kidlashadi.
Eng ko‘p uchraydigan sabablardan biri — xarajatlarni hisobga olmaslik. Odamlar yirik xaridlarni eslab qoladi, ammo kun davomida qilingan kichik to‘lovlar umumiy hisobda sezilarli summani tashkil etishini payqamaydi.
Masalan, har kuni 30 ming so‘mlik qahva yoki tamaddi xarid qilinsa, bir oyda qariyb 900 ming so‘m sarflanishi mumkin.
Ikkinchi sabab — o‘ylamay qilingan xaridlar. Chegirmalar, aksiyalar va marketpleyslardagi jozibador takliflar ko‘pincha rejalashtirilmagan xarajatlarga olib keladi. Natijada kerakli narsalar bilan bir qatorda keraksiz mahsulotlarga ham mablag‘ sarflanadi.
Yana bir omil — kredit va bo‘lib-bo‘lib to‘lash xizmatlaridan ortiqcha foydalanish. To‘lovlar kichik ko‘ringani bilan, bir nechta majburiyatlar jamlanganda oylik budjetga sezilarli yuk tushiradi.
Pullik obunalar ham sezilmaydigan xarajatlar qatoriga kiradi. Musiqa, kino, bulutli xotira yoki boshqa xizmatlar uchun har oy avtomatik yechib olinadigan mablag‘lar yil davomida katta summaga aylanishi mumkin.
Mutaxassislar moliyaviy barqarorlik uchun daromadning kamida 10–20 foizini jamg‘armaga yo‘naltirishni tavsiya qiladi. Biroq ko‘pchilik avval xarajat qiladi, qolgan mablag‘ni esa jamg‘arishga harakat qiladi. Aslida esa samarali usul — avvalo jamg‘arma uchun mablag‘ ajratib, keyin qolgan qismni sarflashdir.
Xarajatlarni nazorat qilish uchun quyidagilar tavsiya etiladi:
- barcha xarajatlarni yozib borish;
- oylik budjet tuzish;
- o‘ylamay qilinadigan xaridlarni cheklash;
- keraksiz obunalarni bekor qilish;
- har oy muntazam ravishda jamg‘arma shakllantirish.
Esda tuting: boylik yuqori daromad bilan emas, daromad va xarajatlar o‘rtasidagi muvozanatni saqlash orqali shakllanadi.
