2026-yil 1-oktabr holatiga O‘zbekistonning rasmiy oltin-valyuta zaxiralari 66,59 mlrd dollarni tashkil etib, bir oyda 5,55 mlrd dollarga yoki 7,7 foizga qisqardi. Zaxiralarning kamayishi asosan jahon bozorida oltin narxining pasayishi bilan bog‘liq. Shu bilan birga, mamlakatning monetar oltin zaxiralari jismoniy hajm jihatidan o‘sishda davom etmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining rasmiy statistik ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil 1-sentabr holatida 72,13 mlrd dollarni tashkil etgan xalqaro zaxira aktivlari 1-oktabrga kelib 66,59 mlrd dollargacha kamaygan. Bu sentabr oyi davomida zaxiralar qiymati 5,55 mlrd dollarga qisqarganini anglatadi.
Oltin zaxiralari qiymati 4,84 mlrd dollarga kamaydi
O‘zbekiston xalqaro zaxiralarining asosiy qismini monetar oltin tashkil etadi. Sentabr oyida uning dollar hisobidagi qiymati 64,93 mlrd dollardan 60,09 mlrd dollargacha pasaydi.
Natijada oltin zaxiralari qiymati bir oy ichida 4,84 mlrd dollarga yoki 7,5 foizga kamaydi. Ushbu pasayish jami xalqaro zaxiralar qisqarishining qariyb 87 foiziga to‘g‘ri keladi.
Shunga qaramay, oltinning mamlakat xalqaro zaxiralari tarkibidagi ulushi 90 foizdan 90,2 foizga oshdi. Bu O‘zbekiston zaxira aktivlari tarkibida qimmatbaho metallning yuqori ulushi saqlanib qolayotganini ko‘rsatadi.
Oltin zaxiralarining dollar hisobidagi qiymati sezilarli darajada pasaygan bo‘lsa-da, uning jismoniy hajmida o‘sish kuzatildi.
Xususan, Markaziy bank tasarrufidagi monetar oltin miqdori 1-sentabrdagi 14,11 mln troy unsiyadan 1-oktabr holatiga 14,34 mln troy unsiyaga yetdi.
Bu bir oy davomida oltin zaxiralari taxminan 235,7 ming troy unsiyaga yoki 7,3 tonnaga ko‘payganini anglatadi.
Demak, oltin zaxiralarining umumiy qiymati kamayishi metallning sotilishi yoki jismoniy hajmi qisqarishi bilan emas, asosan xalqaro bozorda oltin narxining pasayishi bilan izohlanadi.
Xorijiy valyutadagi zaxiralar ham qisqardi
Sentabr oyida xorijiy valyutadagi zaxira aktivlari ham kamayishda davom etdi.
Hisobot davrida ularning qiymati 6,64 mlrd dollardan 5,93 mlrd dollargacha pasayib, bir oy ichida qariyb 703 mln dollarga yoki 10,6 foizga qisqardi.
Xorijiy valyutadagi zaxiralar tarkibidagi qimmatli qog‘ozlar hajmi 1,77 mlrd dollardan 1,69 mlrd dollargacha, naqd valyuta va depozitlar esa 4,87 mlrd dollardan 4,24 mlrd dollargacha kamaydi.
Bu holat umumiy zaxiralarning pasayishiga nafaqat oltin qiymatining o‘zgarishi, balki xorijiy valyutadagi aktivlarning qisqarishi ham ta’sir ko‘rsatganini anglatadi.
O‘zbekistonning xalqaro zaxiralari qanday o‘zgardi?
Quyidagi jadvalda 2026-yil boshidan oktabr oyigacha bo‘lgan asosiy ko‘rsatkichlar keltirilgan.
| Ko‘rsatkich | 1-yanvar | 1-sentabr | 1-oktabr |
|---|---|---|---|
| Rasmiy zaxira aktivlari | 66,31 mlrd $ | 72,13 mlrd $ | 66,59 mlrd $ |
| Monetar oltin qiymati | 55,09 mlrd $ | 64,93 mlrd $ | 60,09 mlrd $ |
| Oltinning jismoniy hajmi | 12,55 mln unsiya | 14,11 mln unsiya | 14,34 mln unsiya |
| Xorijiy valyutadagi zaxiralar | 10,64 mlrd $ | 6,64 mlrd $ | 5,93 mlrd $ |
Yil boshidan buyon zaxiralar qanday o‘zgardi?
Sentabr oyidagi sezilarli pasayishga qaramay, O‘zbekistonning umumiy xalqaro zaxiralari yil boshidagi ko‘rsatkichdan biroz yuqori darajada saqlanib qolmoqda.
Jumladan, 2026-yil 1-yanvar holatida 66,31 mlrd dollarni tashkil etgan rasmiy zaxira aktivlari 1-oktabrga kelib 66,59 mlrd dollarga yetdi.
Shunday qilib, yilning dastlabki to‘qqiz oyida umumiy zaxiralar qariyb 277 mln dollarga yoki 0,4 foizga oshgan.
Biroq zaxiralar tarkibida sezilarli o‘zgarishlar yuz bergan.
Xususan, xorijiy valyutadagi zaxiralar yil boshidagi 10,64 mlrd dollardan 5,93 mlrd dollargacha qisqargan. Bu qariyb 4,71 mlrd dollarlik yoki 44,3 foizlik pasayishni anglatadi.
Aksincha, monetar oltinning jismoniy hajmi shu davrda 12,55 mln troy unsiyadan 14,34 mln troy unsiyaga ko‘paygan.
Oltinning yuqori ulushi qanday ahamiyatga ega?
O‘zbekiston xalqaro zaxiralarining 90 foizdan ortig‘i monetar oltin hissasiga to‘g‘ri kelayotgani mamlakat zaxiralari qiymatini jahon oltin bozoridagi narx o‘zgarishlariga yuqori darajada bog‘lab qo‘ymoqda.
Oltin narxining oshishi xalqaro zaxiralarning dollar hisobidagi umumiy qiymatini ko‘paytirishi mumkin. Aksincha, narxning pasayishi, oltinning jismoniy hajmi o‘zgarmagan yoki oshgan taqdirda ham, zaxiralarning qiymat jihatidan qisqarishiga olib keladi.
Shu bilan birga, xorijiy valyutadagi likvid aktivlarning kamayishi ham e’tiborga molik. Chunki bunday aktivlar xalqaro hisob-kitoblar, tashqi majburiyatlarni bajarish va valyuta bozoridagi ehtimoliy tebranishlarga javob berishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Xulosa qilib aytganda, sentabr oyida O‘zbekiston oltin-valyuta zaxiralarining 5,55 mlrd dollarga kamayishi asosan oltin narxining pasayishi hisobiga yuz bergan. Biroq xorijiy valyutadagi zaxiralarning ham qisqarayotgani xalqaro zaxiralarning nafaqat umumiy hajmi, balki ularning tarkibi va likvidligini ham muntazam kuzatib borish zarurligini ko‘rsatadi.
